Top

Menu Zaloguj się (dla użytkowników forum)



Poster:X FILES, THE: THE CALUSARI

X FILES, THE: THE CALUSARI

Z archiwum X: The Calusari

ocena:9
Rok prod.:1995
Reżyser:Michael Vejar
Kraj prod.:USA
Obsada:Gillian Anderson, David Duchovny
Autor recenzji:Damian Romaniak
Ocena autora:9
Ocena użytkowników:--
Głosów:0
Inne oceny redakcji:

Mówi się, że ,,seriale nowej generacji” zaczynają się od ,,Rodziny Soprano” (1999-2007). A ja pozwolę sobie nie zgodzić się z tym twierdzeniem. Moim zdaniem takim serialem jest już ,,Z archiwum X” (1993-2001), a nawet może warto byłoby zacząć od ,,Twin Peaks” (1989-1991). ,,The X Files” to prawdziwy fenomen, dzieło traktowane jako jedna całość stanowi wybuchową mieszankę science-fiction, horroru i filmu tajemnicy, jakiej wcześniej nie było. Zrobił furorę w TVP, a potem na kasetach video firmowanych przez Imperial. Utorował też drogę innym produkcjom o tematyce zjawisk paranormalnych (weźmy chociażby popularny swego czasu ,,Czynnik PSI” prezentowany w nieistniejącej stacji RTL7). Wielu z nas - wówczas niepełnoletnich w drugiej połowie lat 90. - musiało przygody agentki Scully i agenta Muldera oglądać nierzadko po cichu przed rodzicami, wszak zawsze przed telewizyjną emisją pojawiała się tabliczka z napisem: ,,Film tylko dla widzów dorosłych”. Prawda jest taka, że większość odcinków ,,Z archiwum X” kwalifikuje się pod kategorię ,,15”, a część ,,12”. Jest jednak jeden odcinek szczególnie przerażający, któremu brytyjska BBFC wystawiła certyfikat ,,18”. Mam tu oczywiście na myśli znakomity i na pewno znany wszystkim fanom serialu dwudziesty pierwszy epizod drugiej serii pod intrygującym tytułem ,,The Calusari”.

Dzisiejsze telewizyjne produkcje określane przez filmoznawców i krytyków bardzo efektownym terminem ,,seriale nowej generacji” przebijają swoim wysokim poziomem oraz odważną tematyką niejeden, ,,ugrzeczniony” amerykański film kinowy nierzadko realizujący zasadę politycznej poprawności i opatrzony zapewniającą wysoką frekwencję kategorią ,,PG-13”. Takie seriale jak ,,Gra o tron”, ,,Zakazane imperium”, ,,Californication”, ,,Sześć stóp pod ziemią”, ,,Dexter” czy ,,Detektyw” już na zawsze zmieniły oblicze telewizji. ,,Z archiwum X” na tle wymienionych tytułów może stanowić dla wielu odbiorców pozycję już klasyczną, jednak pamiętajmy, że w ostatniej dekadzie dwudziestego wieku ta produkcja była prawdziwym powiem świeżości, czymś pionierskim i w pełni nowatorskim. Poszczególne odcinki budziły fascynację, zainteresowanie, ale także grozę oraz przerażenie. Dla wielu starszych widzów wychowanych na klasycznych serialach typu ,,Bonanza” czy ,,Czterej pancerni i pies”, ,,The X Files” był nie do zaakceptowania, budził wręcz wstręt swoimi odważnymi i drastycznymi scenami. Zarzucano mu epatowanie krwią oraz przemocą, przez co wywoływał kontrowersje. Pojawiały się również głosy, że może mieć demoralizujący wpływ na młodzież przez eksponowanie brutalnych morderstw i motywów okultystycznych. Producenci serialu wraz z pomysłodawcą wiele ryzykowali decydując się na jego realizację, bo nie wiedzieli czy tematyka zjawisk paranormalnych będzie interesująca dla telewidzów. Jak czas pokazał, był to strzał w dziesiątkę. Powstało dziewięć sezonów plus jeden minisezon, w sumie daje to 202 odcinki i dwa filmy kinowe. Zapada w pamięć niezwykła czołówka i hipnotyzująca muzyka Marka Snow'a. Seria stała się bardziej kultowa niż pamiętna ,,Strefa mroku” realizowana w latach 1959-1964. Świadczą też o tym przyznane Złote Globy i nagrody Emmy.

Poszczególne odcinki ,,Z archiwum X” stanowią mieszkankę różnych gatunków i nie jest zawsze łatwo jednoznacznie je sklasyfikować. Science-fiction łączy się z horrorem, innym razem z ,,mystery film”. Mamy też elementy kina sensacyjnego (szczególnie thrillera, kryminału), filmu detektywistycznego, katastroficznego czy dramatu psychologicznego. Genialnym pomysłem jest wprowadzenie dwójki bohaterów, którzy przyjmują rozbieżne punkty widzenia. Fox Mulder reprezentuje ,,czucie i wiarę”, jest przekonany o istnieniu tajemniczych zjawisk, a Dana Scully swoim sceptycyzmem i naukowością - ,,szkiełko i oko”. W pomysłowy sposób zawarto tutaj odwieczny konflikt racjonalizmu z irracjonalizmem, który zawsze istniał i będzie istnieć w dziejach ludzkości. Elementy metafizyki, tajemnicy, które są ,,przemycane” do serialu stanowią jego wielki atut. W końcu wiele spraw prowadzonych przez agentów FBI nie znajduje jednoznacznego rozwiązania, pytania pozostają bez odpowiedzi i tym samym twórcy serialu pozostawiają widzom otwarte pole do interpretacji. Jak pisał ojciec romantyków, William Szekspir: ,,Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom”.

Są jednak odcinki ,,Z archiwum X”, które bardzo łatwo można zaklasyfikować do poszczególnych, popularnych gatunków filmowych. ,,The Calusari”, którym się zajmę, to klasyczny i wzorcowy przykład poetyki horroru. Błyskotliwy scenariusz autorstwa Sary B. Charno łączy tradycję znakomitych filmów grozy podejmujących tematykę satanizmu, mamy tutaj liczne odwołania do takich obrazów jak ,,Omen” Richarda Donnera, ,,Egzorcysta” Williama Friedkina czy ,,Dziecko Rosemary” Romana Polańskiego. Ponadto pojawia się motyw bliźniaków, z których jeden reprezentuje ,,zło” i tu od razu pojawiają się skojarzenia z niektórymi filmami Briana de Palmy - ,,Siostry” czy ,,Mój brat Kain”. Ten najmocniejszy odcinek wyreżyserował Michael Vejar, który swego czasu otrzymał nominację do nagrody Emmy za znakomity serial ,,Cudowne lata” (na marginesie - przy tej serii ,,majstrował” też znany twórca horrorów, Steve Miner). Co ciekawe, Vejar więcej już nie powrócił za kamerę ,,The X Files”, ponieważ był mocno zaangażowany w realizację serialu ,,Star Trek”.

Epizod ,,The Calusari” rozpoczyna się jak film familijny. Małżeństwo z dwójką dzieci wybrało się do wesołego miasteczka. Niestety radosna wizyta w parku rozrywki kończy się tragedią, gdy najmłodszy z chłopców ginie pod kołami miniaturowej kolejki. Maszynista nie mógł jej zatrzymać, ponieważ niespodziewanie zacięły się hamulce. Rodzice rozpaczają nad ciałem dziecka, natomiast starszy syn wydaje się być niewzruszony, tylko stoi i patrzy na to wszystko zimnym wzrokiem. Niby zwykły wypadek jakich wiele, jednak po trzech miesiącach od zdarzenia, feralnym incydentem zaczynają się interesować agenci FBI, ponieważ ojciec zmarłego dwuletniego Teddy'ego pracuje w Departamencie Stanu i zależy mu na ponownym rozpatrzeniu sprawy. Na zdjęciu z wypadku przefiltrowanym przez specjalistyczny komputerowy program Mulder dostrzega obecność tajemniczej energii, jakby w tle pojawił się ledwo zauważalny duch. Ponadto chłopczyk biegł za balonem wypełnionym helem, który poruszał się wbrew prawom fizyki (leciał na południe jakby ciągnięty przez wiatr). Teddy był też przywiązany do dziecięcej smyczy i nie mógł - dysponując swoją niewielką siłą - sam się z niej uwolnić.

Te niepokojące fakty sprawiają, że Mulder i Scully wybierają się do domu państwa Holveyów w Arlington (Virginia). Przyjeżdżają późnych wieczorem i są obserwowani z okna przez tajemniczą starszą kobietę w czarnym kapturze. Podczas rozmowy z rodzicami niespodziewanie włącza się czujnik dymu i gaśnie światło. Do pokoju wchodzi teściowa, która zaczyna mówić dziwnym językiem i nagle wypomina córce, że wyszła za mąż za diabła, a jej starszy syn jest szatańskim dzieckiem. Scully w trakcie konwersacji wychodzi na chwilę i zauważa na schodach babcię rysującą na dłoni wnuka dziwny znak. Jak się okazuje, jest nim swastyka znana też pod nazwą ,,gammodionu”, starożytny symbol ochrony i powodzenia, który był używany przez różne kultury od średniowiecza. Wkrótce w rodzinie wydarza się kolejna tragedia. W garażu na skutek niefortunnego wypadku ginie mąż (zostaje uduszony paskiem na skutek złego działania mechanizmu zainstalowanego w pomieszczeniu), a potem babcia w czasie tajemniczego rytuału. Do śmierci starszej kobiety przyczynia się wnuk, który ciska w nią dwa agresywne koguty, ptaki dziobią jej twarz i wydłubują oczy. Ofiara dostaje zawału i umiera. Agenci proponują, aby Charlie (starszy syn) koniecznie spotkał się z psychologiem. Podczas rozmowy staje się agresywny, kopie zabawki, twierdzi, że nie był w pokoju babci w momencie jej śmierci. W końcu chłopak upada rażony dziwnym atakiem przypominającym epilepsję i trafia do szpitala. Kiedy pielęgniarka chce mu zrobić zastrzyk, chłopiec w mroku za drzwiami dostrzega sylwetkę Michaela, zmarłego brata bliźniaka, który atakuje pielęgniarkę. Podający się za Charliego Michael podchodzi do matki i namawia ją do ucieczki ze szpitala. Kobieta ulega i zabiera go do domu, nie wiedząc, że grozi jej śmiertelne niebezpieczeństwo. W tym czasie Mulder woła tajemniczych mężczyzn ubranych w czarne garnitury, tytułowych Calusari (w Rumunii są to swoiści kapłani odpowiadający za właściwy przebieg świętych rytuałów) do odprawienia egzorcyzmów. Rozpoczyna się wyścig z czasem, bo w tym samym czasie do domu Holveyów przybywa Scully, by ratować matkę opętanego dziecka.

Odcinek ,,The Calusari” ogląda się na jednym oddechu, trzyma w napięciu od początku do szokującego końca. Nie ma tutaj ani jednej zbędnej sceny czy dialogu. Skondensowana forma (około 45 minut czyli ,,średni metraż”, tyle zresztą trwa mniej więcej każdy odcinek ,,The X Files”) i świetny scenariusz dały wspaniały rezultat. Sceny egzorcyzmów zostały uznane przez brytyjskich cenzorów za wyjątkowo przerażające, dlatego odcinek został opatrzony najwyższą kategorią wiekową. Sekwencje te do dziś budzą ekstremalne emocje. Chłopiec leżąc na szpitalnym łóżku syczy, wydaje przerażające odgłosy, ma demoniczny, wykrzywiony wyraz twarzy, miota się tak mocno, że Calusari proszą wystraszonego Muldera o pomoc. Ale nie tylko to wywołuje prawdziwą grozę w tym epizodzie. Robią wrażenie niezwykle mocne sceny przedstawiające rytuał odprawiany przez babcię i Calusari w jej pokoju. Wszystko odbywa się przy udziale świec, zakorkowanych butelek i martwych kogutów. Trzej mężczyźni mają na sobie czerwono-czarne stuły. Zdezorientowany widz ma wrażenie, że na jego oczach odbywa się przerażający obrzęd satanistycznej sekty. Nie można też wspomnieć o niezwykłej końcówce w przeklętym domu i lewitującą matką chłopca, którą chce uratować Scully. Dla miłośników klasycznych horrorów – co zasygnalizowałem wcześniej – jest tu naprawdę sporo nawiązań. Scena z babcią rysującą na schodach dziwny znak na dłoniach chłopca, to odwołanie do pierwszej części trylogii ,,Omen”, zdanie wypowiedziane przez bezradną wobec zła zapłakaną matkę: ,,To tylko mały chłopiec !” wyraźnie odnosi się do ,,Egzorcysty” i pytania ojca Karrasa (,,Dlaczego ta mała dziewczynka?”). Ponadto odcinek ,,The Calusari” zawiera sporo odniesień do rumuńskich wierzeń i legend, co może być bardzo interesujące dla badaczy kultury czy antropologów. Dodam, że prawdziwi Calusari nieco się różnią od tych filmowych.

Wielkim atutem odcinka jest metafizyczne przesłanie przypominające o istnieniu zła w świecie, które tylko czyha, aby ujawnić swoją obecność. Dla wielu widzów ważka okaże się myśl wypowiedziana przez agenta Muldera po rozmowie z jednym z Calusari: ,,Ani niewinność, ani czujność nie uchronią nas przed wyjącym sercem szatana”. Ktoś mądry powiedział kiedyś: ,,Największym zwycięstwem ,,złego” jest to, że ludzkość przestała w niego wierzyć”.

P.S. Dla czytelników poszukujących odcinków ,,Z archiwum X”, które w pełni realizują poetykę horroru szczególnie polecam jeszcze dwa inne epizody z sezonu 2 - ,,The Host” (opowiadający o pasożycie żyjącym w kanałach ściekowych, świetne połączenie Monster Movie z ,,body horror”, bardzo wysoko ceniony przez fanów serialu) oraz ,,Die Hand Die Verletzt” (tu też pojawia się motyw szatana oraz tajemnicze morderstwa).

Screeny

HO, X FILES, THE: THE CALUSARI HO, X FILES, THE: THE CALUSARI HO, X FILES, THE: THE CALUSARI HO, X FILES, THE: THE CALUSARI HO, X FILES, THE: THE CALUSARI

Zaloguj się aby móc oddać swój głos na film.
Plusy:

+ znakomicie sprawdza się jako horror z podgatunku ,,demonic possession”
+ klimat i atmosfera grozy
+ świetny scenariusz obfitujący w liczne niespodzianki i zaskakujące zwrotu akcji
+ bardzo dobra reżyseria
+ odwołania do klasycznych horrorów
+ gra głównych aktorów
+ budzi przerażenie
+ metafizyczne przesłanie
+ scenografia i oświetlenie

Minusy:

- brak

Horror Online 2003-2015 wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie fragmentów lub całości opracowań, wykorzystywanie ich w publikacjach bez zgody twórców strony ZABRONIONE!!!

- - - -