Top

Menu Zaloguj się (dla użytkowników forum)



Tod Browning

Krzysztof Gonerski

Toda Browninga, (właściwie: Charles Albert Browning Junior) śmiało można określić mianem Człowieka Filmu. W jego trwającym osiemdziesiąt lat życiu, przyszło mu wykonywać niemal każdą z filmowych profesji. Pracował jako asystent reżysera, był producentem, a nadto występował na ekranie, pisał scenariusze i oczywiście reżyserował. I na tym ostatnim polu odniósł najwięcej sukcesów, choć jego droga do nich nie była usłana różami. Upłynęło sporo czasu, zanim różnej jakości produkcje z najróżniejszych gatunków, zaprowadziły go do odkrycia prawdziwego reżyserskiego powołanie. Tym powołaniem okazało się kino grozy.


Początki

Tod Browning urodził się w 12 lipca 1882r., w Louisville, w stanie Kentucky. Przyszedł na świat jako drugi chłopiec w dobrze sytuowanej rodzinie Charles'a i Lydii Browning. Już jako dziecko zdradzał zamiłowanie do "sztuk scenicznych" i z zaangażowaniem wystawiał amatorskie przedstawienia dla znajomych i przyjaciół w ogrodzie domu rodziców. Dość wcześnie uległ fascynacji cyrkową areną. Choć - jak głosi anegdota- decyzję o opuszczeniu w wieku szesnastu lat rodzinnego domu i przyłączeniu się do cyrkowej trupy, podjął nie tylko za sprawą oczarowania artystyczną wolnością cyrkowców, ale pod wpływem ślicznej młodej tancerki. Zmienił swoje imię na krótsze i łatwiejsze do zapamiętania - "Tod" i ruszył na długie tourne po Stanach Zjednoczonych znajdując, zazwyczaj, tymczasowe zatrudnienie, w teatrzykach objazdowych i wędrownych trupach cyrkowych. W Ringling Brothers Circus. zabawiał publiczność jako klaun. Popisywał się także swoim umiejętnościami aktorskimi, iluzjonistycznymi, a nawet, gdy tego od niego wymagano, tańczył. Miał na koncie również występy w kompletnie zapomnianych, sztukach m.in. "Mutt i Jeff", "Jaszczurka i szczwany lis", a także w komedii "Krąg weselny". Nie był to jednak czas zmarnowany. Zdobyte doświadczenia, niewątpliwie, wpłynęły na jego późniejszą reżyserką profesją.

W końcu Browning objął stanowisko reżysera w jednym z wodewilowych teatrów w Nowym Jorku. Fakt ten okazał się przełomowy w jego zawodowej karierze. Podczas jednego ze spektakli, poznał D.W.Griffith'a, pierwszego reżyserskiego geniusza w dziejach światowego kina. Początkowo, otrzymał od niego aktorski angaż zapewniający mu miejsce obok Charles'a Murray'a, popularnego w owych czasach aktora komediowego, z którym Browning występował w jednotaśmowych komediach Griffith'a realizowanych dla wytwórni Biograph .W 1913 roku Griffith odszedł z wytwórni i przeniósł się do Kalifornii. Browning wyruszył razem z nim i nadal dla niego pracował, tym razem już jako reżyser w wytwórni Reliance-Majestic Studios, dla której wyreżyserował jedenaście krótkich filmów..

W czerwcu 1915 roku miał miejsce tragiczny w skutkach wypadek samochodowy. Rozpędzony pojazd zderzył się czołowo z pociągiem, a z trójki pasażerów, przeżył tylko Browning. Aktorzy: Elmer Booth i George A. Seigmann zginęli na miejscu. Cudem uratowany artysta, odniósł poważne obrażenia, miał m.in. zmiażdżoną nogę. Podczas rekonwalescencji, nie próżnował jednak i napisał kilka scenariuszy. W 1916r. młody twórca, jako jeden z asystentów Griffitha, uczestniczył w niezwykłym przedsięwzięciu - w nakręceniu "Nietolerancji", pierwszego arcydzieła kinematografii światowej, monumentu, które na owe czasy był najdłuższym (163 min) i najdroższym (ponad pól miliona dolarów) filmem. Nowatorskie dzieło Griffitha nie znalazło uznania u publiczności i Wielki Reżyser na długie lata popadł w tarapaty finansowe. Za to kariera Browninga nie zwalniała tempa. W roku 1917 nastąpił upragniony debiut na dużym ekranie obrazem "Jim Bludso", który opowiadał o kapitanie statku ratującym pasażerów z pożaru. Film został dobrze przyjęty. W tym okresie reżyserował głównie wiele melodramatów i filmów przygodowych o tytułach zupełnie dziś zapomnianych.

Kolejny przełom w życiu zawodowym Browninga związany zbył z osobą legendarnego hollywoodzkiego producenta Irvinga Thalberga, którego miał okazje poznać wiosną 1918 roku, rozpoczynając nowy etap kariery w Bluebird Productions, wytwórni należącej do Universal Pictures. Thalberg wpadł na pomysł, aby reżyser rozpoczął współpracę z wybitnym aktorem charakterystycznym lat dwudziestych, Lonem Chaney'em Seniorem. Posunięcie ze wszech miar trafione, bo dwaj artyści stworzyli, działający przez wiele lat, znakomity tandem Ich współpraca zaczęła się od melodramatu "The Wicked Darling". Chaney, zagrał w tym obrazie złodzieja, który wciąga biedną dziewczynę ze slumsów w przestępczy półświatek.

Niestety, Brownig, znów znalazł się na życiowym zakręcie Śmierć ojca wpędziła go w ciężką depresję, z której próbował się wydostać sięgając coraz częściej po alkohol, aż w końcu popadł w nałogowy alkoholizm. Z tego powodu został wyrzucony z Universalu. Opuściła go także jego żona. Mimo to, po raz wtóry, udało mu się stanąć na nogi. Podpisał kontrakt z Metro Goldwyn Mayer, a wyprodukowany dla nich, "The Day of Faith", okazał się sukcesem Mocno zachwiana, przez problemy alkoholowe, kariera Browninga na powrót znalazła się na właściwym torze.. Browning i Chaney ponownie połączyli artystyczne talenty w "Niesamowitej trójce" (1925), historii o trzech pracownikach cyrku, którzy obmyślają plan, okradania z biżuterii bogatych widzów oklaskujących cyrkowe popisy. Dzięki nieustannie zmieniającym przebrania, Chaney`owi w roli złoczyńcy i wyważonej reżyserii Browniga, film został bardzo dobrze przyjęty. Co więcej, zapoczątkował w reżyserskiej karierze, zwrot w tematyce do tej pory poruszanej przez Browninga. "Człowiek o tysiącu twarzy" jak mawiano o Chaneyu. zagrał w sumie w dziesięciu filmach autorstwa Browninga, w tym m.in. w. "Czarnym ptaku", "Drodze do Mandalay, "Na zachód od Zanzibarru", "Demonie cyrku", "Głosach zza świata" .

Szczyt kariery

Po śmierci Chaney'a w 1930 roku, Browning został ponownie zatrudniony w Universal Pictures, aby wyreżyserować film o Księciu Ciemności, Draculi. Reżyser widział w tytułowej roli swojego zmarłego aktorskiego faworyta, lecz jego śmierć przeszkodziła w realizacji tego zamiaru. Postanowił zatrudnić nieznanego aktora, emigranta z Węgier, Arisztida Olta, miłośnikom grozy znanego lepiej z pseudonimu "Bela Lugosi". Lugosi nigdy nie opanował języka angielskiego. Tekstów uczył się fonetycznie na pamięć, ale zwolniona artykulacja i obcy akcent nadawały jego głosowi dodatkowego niezwykłego brzmienia. Kreacja Lugosiego weszła już na stałe do kanonu kina grozy. Sam film od strony realizacyjnej nie przedstawiał się nadzwyczajnie, lecz Browning objawił w nim niezwykłe wyczucie obrazu i umiejętność posługiwania się niesamowitą groteską. Cechy te da się zauważyć także w "Znaku wampira" z 1935r., nowej wersji jego własnego dzieła z 1927r, pt "Londyn po północy", zrealizowanego jeszcze z Lonem Chaneyem Seniorem. W remake`u "Londynu..." główne role zostały rozdzielone pomiędzy Lionela Barrymore`a i Belę Lugosi'ego.

Najlepszy, a zarazem najbardziej kontrowersyjny film, Browninga powstał w 1932. Mowa, rzecz jasna, o "Dziwolągach". Dzieło jedyne w swoim rodzaju, absolutny szok dla współczesnych amerykańskiego reżysera, którzy odrzucili go jako chory i zły. Doceniony został dopiero wiele lat po śmierci jego twórcy. Fabuła został zaczerpnięta z powieści Toda Robbinsa "Spursa", na którą zwrócił uwagę przyjaciel reżysera, sławny swego czasu karzeł, Harry Earles. Bohaterami tego filmu uczynił, Browning, ludzi potwornie doświadczonych przez los: kaleki, upośledzonych, zdeformowanych przez straszliwe choroby, stanowiących atrakcję cieszących się ogromną popularnością gabinetów osobliwości. Niecodzienny obraz, o którego przesłaniu Andrzej Kołodyński w 'Seansie z wampirem" pisał: "Browning ze zrozumieniem pochyla się nad kalekimi ludźmi cyrku: to "normalni", imponujący fizycznym pięknem bohaterowie robią wrażenie pozbawionych człowieczeństwa. Paradoksalnie świat " dziwolągów" wydaje się zwykły i naturalny: jest światem, do którego należymy także my, widzowie"

Dwa ostanie filmy, wyreżyserowane przez Amerykanina, to "Diabelska lalka"(1936), i "Miracles for Sale" (1939). Do pierwszego z nich sam napisał scenariusz, a główną rolę, brawurowo zagrał, Lionel Barrymore. Przebrany za dobrotliwą staruszkę, zwabiał swe ofiary do małego sklepiku, aby poddać je miniaturyzacji. "Miracles for Sale" (1939) był jego ostatnim filmem.

Schyłek

Po nakręceniu ostatniego filmu, Browning napisał jeszcze kilka scenariuszy dla MGM. W 1942 roku odszedł na emeryturę i przeniósł się do Malibu. Po śmierci jego żony w 1944r., stał się samotnikiem. Nawet jego sąsiedzi widywali go bardzo rzadko. W późnych latach 50tych zachorował na raka krtani. Szóstego października 1962 znaleziono go martwego w łazience. Jego brat Avery, odprawił pogrzeb w pokoju i nie pozwolił nikomu wejść do środka.

Specjalne podziękowania dla Karolinki za pomoc w opracowaniu powyższego tekstu.

Filmografia

1917 - "Jim Bludso" - "Peggy the Will-o'-the-Wisp"
- "A Love Sublime"
- "Hands Up"
- "The Jury of Fate"
1918 - "The Eyes of Mystery"
- "The Legion of Death"
- "Which Woman"
- "Revenge"
- "The Brazen Beauty"
- "Set Free"
- "The Deciding Kiss"
1919 - "The Unpainted Woman"
- "The Wicked Darling"
- "The Exquisite Thief"
- "A Petal on the Current"
- "Bonnie Bonnie Lassie"
1920 - "Dziewczęta ze Stambułu" ("The Virgin of Stamboul")
1921 - "Kochanka Apasza" ("Outside the Law")
- "No Woman Knows"
1922 - "Pod dwiema flagami" ("Under Two Flags")
- "The Wise Kid"
- "Man Under Cover"
1923 - "Drifting"
- "White Tiger"
- "The Day of Faith"
1924 - "The Dangerous Flirt"
- "Silk Stocking Sal"
1925 - "Niesamowita trójka" ("The Unholy Three")
- "The Mystic"
- "Dollar Down"
1926 - "Czarny ptak" ("The Black Bird")
- "Postrach Singapuru" ("The Road to Mandalay")
1927 - "The Show"
- "Demon cyrku" ("The Unknown")
- "Hipnotyzer" ("London After Midnight")
1928 - "Na zachód od Zanzibaru" ("West of Zanzibar")
- "The Big City"
1929 - "Kiedy wschód jest wschodem" ("Where East Is East")
- "The Thirteenth Chair"
1930 - "Outside the Law" - remake filmu z 1921 r.
1931 - "Książę Dracula" ("Dracula")
- "The Iron Man"
1932 - "Dziwolągi" ("Freaks")
1933 - "Fast Workers"
1935 - "Mark of the Vampire"
1936 - "The Devil Doll"
1939 - "Miracles of Sale"


Zobacz także:


HO, Tod Browning HO, Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning
HO, Publicystyka - Tod Browning

Horror Online 2003-2015 wszystkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie fragmentów lub całości opracowań, wykorzystywanie ich w publikacjach bez zgody twórców strony ZABRONIONE!!!

- - - -